Nog een – ietwat late – kerstmijmering

Cad Cp Ibib 202

Nog een – ietwat late – kerstmijmering.
Niet van de minste: een reflectie van Marc Desmet,
regionaal overste van de jezuïeten van de Lage landen.
Het zijn heel rake, moedige en bevrijdende beschouwingen.

De institutionele Rooms-Katholieke Kerk heeft nog een hele weg af te leggen in het integreren van het voortschrijdend, theologisch denken en in het afleggen van oude, gestolde denkwijzen en kerkvormen.

Ondertussen zijn wereldwijd open en vrije christenen en geloofsgemeenschappen al lang bezig met een terugkeer naar de Geest van het oorspronkelijke christendom: een open, vrij en verbindend christendom.

Het hele artikel is terug te vinden op Ignis,
het webmagazine van de jezuïeten over geloof, spiritualiteit en samenleving.

Is er in de katholieke herberg plaats voor het lichaam?
De kerk en het affectieve en seksuele lichaam

Maar de Kerk heeft het moeilijk met het lichaam, zeker met het affectieve en seksuele lichaam. De coronacrisis doet ons even vergeten dat de Kerk wereldwijd een van haar grootste crises ooit doormaakt: die van het seksueel misbruik, van de ontmenselijkende lichamelijkheid. Het virus verplaatst op pijnlijke wijze onze aandacht naar het levensbelang van onze ‘gewone’ lichamelijkheid, van gezond aanraken en knuffelen. De afwezigheid van die gewone, niet medische, niet seksueel geladen lichamelijkheid, herinnert ons er momenteel aan dat we niet alleen een lichaam hebben maar vooral een lichaam zijn. Wij zijn geen engelen.

Hebben onze theologie en spiritualiteit voldoende ruimte gecreëerd voor lichamelijkheid, intimiteits- en affectiviteitsbeleving? Ik heb de indruk van niet: er is geen plaats voor het lichaam in de katholieke herberg. Zou dat historische tekort niet een oorzaak zijn van seksueel misbruik? En is er dan niet veel meer nodig dan een defensief ‘bewakingsbeleid’?

Mannelijk én vrouwelijk lichaam

In onze reflectie en in onze structuren plaats geven aan het lichaam betekent ook plaats geven aan het mannelijk én het vrouwelijk lichaam. Die lichamen zijn verschillend – er zijn bovendien verschillende geaardheden – maar alle hebben gelijke rechten. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, vrucht van een gezamenlijk voortschrijdend inzicht, stelt dat alle mensen vrij en gelijk in waardigheid en rechten worden geboren. Goed om in herinnering te brengen op dit Geboortefeest. Westerse gelovigen zien die Verklaring vaak als een grote stap voorwaarts in de menswording.

Het is voor velen een geestelijke pijn dat vrouwen geen priester kunnen zijn

Niettemin: iemand met een mannelijk lichaam kan priester en bisschop worden en de katholieke kerk leiden, iemand met een vrouwelijk lichaam niet. Intussen is elk beroep in onze westerse cultuur wettelijk gelijk toegankelijk voor man en vrouw. Intussen kennen anglicaanse en protestantse kerken vrouwelijke voorgangers. Intussen werken in onze katholieke Kerk veel mannen en vrouwen in de dagelijkse praktijk gelijkwaardig samen. Het is voor veel vrouwen (en mannen) een geestelijke pijn dat vrouwen geen priester kunnen zijn, en dat de katholieke herberg voor een open gesprek hierover zelfs gesloten is.

Welk leiderschap kan uit deze pijn geboren worden?

Deze kerst vraag ik mij, met liefde voor deze Kerk, hoopvol en gelovig af: welke nieuwe figuur van kerkelijk leiderschap laat God uit deze pijn geboren worden? Ik weet dat niet zomaar. Bleek de verlosser niet heel anders te zijn dan gedacht? Wel geloof ik dat mannen en vrouwen van deze Kerk onderscheidend mogen kijken naar dit teken van deze tijd. Zonder macht op elkaar uit te oefenen. De lang verwachte had gezag, geen macht.

Niet met elkaar omgaan vanuit macht, dat blijkt de boodschap te zijn van het seksueel misbruikschandaal waarvan de kern ligt in machtsmisbruik van volwassenen tegenover kinderen, van hoger geplaatsten tegenover ondergeschikten, van mannen tegenover vrouwen.

Midden in het gebrek aan lichamelijkheid door het coronavirus wordt God lichaam

Laten wij, jezuïeten en hun apostolisch lichaam van mannen en vrouwen, alvast in de eigen stal ruimte vrijmaken voor een machtsvrij spreken. Ik ben kindsblij dat onze generale overste een task force zal aanstellen met vrouwen en mannen uit alle continenten, om de rol en plaats van de vrouw in onze instellingen vanaf januari 2021 te onderzoeken. Het doel is ‘persoonlijke, communautaire en institutionele bekering’.