De idealen van de Verlichting en het Westerse liberalisme

De idealen van de Verlichting en het Westerse liberalisme

De idealen van de Verlichting en van het Westerse liberalisme staan op vele plaatsen in de wereld onder zware druk.
De dromen en beloften zijn niet uitgekomen.
De eenzijdigheden, tekorten en neveneffecten van Verlichting en liberalisme worden steeds duidelijker.
De mens is niet zomaar aangestuurd door de rede.
De primaire emotie hersenen hebben de rationele neo-cortex hersenen altijd weer gauw in een wurggreep.
Het individu is niet zomaar vrij en sociaal.
Het politiek-economische klimaat en systeem zijn sterk bepalend.
De wereld wordt niet zomaar een geglobaliseerde betere wereld.
De nationalistische en fundamentalistische reflexen zijn sterker dan verwacht.
Maar wat vandaag bezig is, gaat verder dan constructieve kritiek op Verlichting en liberalisme.
Vele krachten willen de Verlichting en het liberalisme gewoonweg vernietigen.
Ze dreigen het kind met het badwater weg te gooien.
Extreemrechtse en fundamentalistische denktanks en actiegroepen willen heel bewust het liberalisme uitroeien en zo ook alle positieve verworvenheden ervan.
Nationaal populisten draaien de oorspronkelijke Verlichtingsidealen helemaal om.
Vrijheid wordt: alleen nog onze vrijheid.
Gelijkheid wordt: eigen volk (cultuur, religie) eerst/alleen.
Broederlijkheid wordt: ja, maar alleen met gelijkgestemden.
Met de belofte ‘ met ons terug meer veiligheid en homogeniteit, meer warmte, gemeenschap en houvast’ drijven de extreem rechtse populisten de ontevreden en angstige burgers naar een nieuw fascisme.
‘Het nieuwe warme wij’ wordt een gesloten, harde eigenheid, die leidt tot vernedering en uitsluiting van wie anders is, denkt en gelooft.
De nieuwe mens wordt onmens.
Culturen worden ommuurd. ‘Ons volk’ tegen de vijandige anderen.
Religies komen tegenover elkaar te staan.
De verschillen kunnen niet samengaan, klinkt het overal.
De verbinding met de andere ander is niet meer mogelijk.
Het tribale identiteits-denken de clanmentaliteit zijn terug.
Wie en wat kan het tij keren?
De woedende en bange burgers geven te denken.
De beperkingen van Verlichting en liberalisme moeten dringend worden gecorrigeerd.
De dominantie van de instrumentele rede en het ongebreidelde neo-liberalisme zijn een aanslag op humaniteit en rechtvaardigheid.
Tegelijk moeten waakzame en kritische denkers, actiegroepen en burgers waarschuwen voor de gevaren van de vernietiging van redelijkheid, respect en verdraagzaamheid.
Er is geen andere weg naar vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid dan vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.
Er is geen andere weg naar vrede in de wereld dan de weg van universele verbinding.
Ja, het is tijd voor een verlichting van de Verlichting en het liberalisme.
Maar wat we hoe dan ook moeten vermijden, is de verdere afbraak ervan.

Lees ook Alicja Gescinska, Intussen komen mensen om.
Volg op tv ook de nieuwe reeks In Europa van Geert Mak.